مجله
دمنوش به؛ طرز تهیه با به تازه و خشک و روش خشک کردن به در خانه
دمنوش به از برشهای تازه یا خشکشدهٔ میوهٔ به درست میشود و یکی از قدیمیترین نوشیدنیهای زمستانی خانههای ایرانی است. عطر گلمانند به، دمنوشی معطر و کمی ترشوشیرین میدهد که کافئین ندارد و با عسل، دارچین یا چای سیاه خیلی خوب جور میشود. فصل به از اواخر شهریور تا آذر است؛ برای همین خیلیها در همین روزها به را خشک میکنند تا تمام زمستان دمنوش داشته باشند.
در این مطلب طرز تهیهٔ دمنوش به با به تازه و خشک، روش خشک کردن به در خانه (با فر، آفتاب و بخاری)، فرق دمنوش به و «به دانه» و نکتههای ایمنی دانهٔ به را آوردهایم.
خلاصه پاسخ
برای دمنوش به، برشهای یکچهارم یک به متوسط (یا یک مشت به خشک) را در ۵۰۰ میلیلیتر آب ۱۰ تا ۱۵ دقیقه آرام بجوشانید و ۵ دقیقه دم بگذارید. برای خشک کردن، به را با پوست و بدون هسته به برشهای ۳ تا ۵ میلیمتری تقسیم کنید و در فر با دمای ۵۰ تا ۶۰ درجه و در نیمهباز چند ساعت خشک کنید تا کاملاً ترد شود. دانهٔ به را خرد یا آسیاب نکنید و زیاد نخورید.
طرز تهیه دمنوش به تازه
مواد لازم (۲ لیوان)
- به متوسط: یکچهارم تا یکسوم عدد
- آب: ۵۰۰ میلیلیتر
- اختیاری: ۱ تکه چوب دارچین، ۲ هل، ۱ برش زنجبیل، عسل یا نبات
مراحل
- به را بشویید و کرک روی پوستش را با یک دستمال خشک پاک کنید.
- هسته و بخش سفت وسط را جدا کنید و میوه را با پوست به برشهای نازک تقسیم کنید. پوست به بیشترین عطر را دارد.
- آب را جوش بیاورید، برشها و ادویهٔ دلخواه را اضافه کنید و حرارت را کم کنید.
- ۱۰ تا ۱۵ دقیقه آرام بجوشانید تا دمنوش رنگ زرد طلایی یا صورتی کمرنگ بگیرد.
- خاموش کنید و ۵ دقیقه دم بگذارید، بعد صاف کنید.
- اگر عسل میزنید، صبر کنید دمنوش کمی خنک شود.
به خام سفت و گس است، ولی در آب جوش نرم و معطر میشود. برشهای پخته را میتوانید با کمی شکر یا عسل مثل مربای سریع بخورید.
طرز تهیه دمنوش به خشک
یک مشت (حدود ۸ تا ۱۰ گرم) برش به خشک را در ۵۰۰ میلیلیتر آب ۱۰ دقیقه آرام بجوشانید، یا در قوری با آب جوش ۱۵ دقیقه دم کنید. به خشک عطر غلیظتری از به تازه میدهد و رنگ دمنوشش تیرهتر و صورتیتر است.
دمنوش به با چای سیاه
رایجترین روش ایرانی: دو سه برش به خشک را همراه چای سیاه در قوری بریزید و مثل همیشه دم کنید. عطر به با چایهای قوی مثل صبحانهٔ انگلیسی یا چایهای ادویهدار مثل شبهای عربی خیلی خوب جور میشود. این نسخه کافئین دارد.
خشک کردن به برای دمنوش
جستوجوی «خشک کردن به برای دمنوش» این روزها زیاد شده، چون فصل به است. سه روش خانگی:
| روش | دما و زمان | مزیت | نکته |
|---|---|---|---|
| فر | ۵۰ تا ۶۰ درجه، در فر کمی باز، حدود ۴ تا ۸ ساعت | سریع و بهداشتی؛ رنگ روشن میماند | هر یکی دو ساعت برشها را برگردانید |
| آفتاب | چند روز در آفتاب و هوای خشک | بدون هزینه | روی برشها توری بکشید؛ شبها داخل بیاورید |
| روی بخاری یا شوفاژ | ۲ تا ۴ روز | روش سنتی زمستانی | در جای تمیز و دور از گردوخاک |
مراحل خشک کردن به
- به رسیده، زرد و معطر انتخاب کنید؛ به لکدار یا نرمشده را کنار بگذارید.
- بشویید، کرک را پاک کنید و کاملاً خشک کنید.
- هسته و بخش سفت وسط را جدا کنید.
- به برشهای ۳ تا ۵ میلیمتری یا حلقههای نازک تقسیم کنید. هرچه نازکتر، سریعتر و یکدستتر خشک میشود.
- اگر میخواهید رنگ روشن بماند، برشها را یک دقیقه در آب و چند قطره آب لیمو بگذارید و بعد خشک کنید.
- برشها را تکلایه روی کاغذ روغنی یا توری بچینید.
- خشک کنید تا برشها کاملاً ترد شوند و هیچ نرمیای در آنها نماند. برش نیمهخشک در ظرف کپک میزند.
- بعد از خنک شدن، در شیشهٔ دربسته و در جای خشک و تاریک نگه دارید.
به خشکشده در ظرف دربسته چند ماه ماندگار است. اگر بوی نم یا لکهٔ سفید و سبز دیدید، دور بریزید. نکتههای کلی نگهداری را در نگهداری چای و دمنوش آوردهایم.
دمنوش به برای سرماخوردگی و گلودرد
در طب سنتی ایران، به برای سرفه و گلودرد استفاده میشده است. مرور علمی اشرف و همکاران در Frontiers in Pharmacology (۲۰۱۶) هم کاربرد سنتی دانه، برگ و میوهٔ به را برای سرفه، گلودرد و مشکلات گوارشی گزارش میکند و ترکیبات فنولی مثل کلروژنیک اسید، روتین و ویتامین C را در میوه برمیشمارد. ولی همین مرور تأکید میکند که بیشتر شواهد از آزمایشهای آزمایشگاهی و حیوانی است و پژوهش انسانی کم است.
پس دمنوش به را نوشیدنی گرم و خوشطعمی برای روزهای سرماخوردگی بدانید، نه درمان. NHS برای سرفه نوشیدن مایعات کافی و استراحت را توصیه میکند و نوشیدنی گرم با عسل و لیمو را کمککننده میداند؛ دمنوش به با کمی عسل همین نقش را دارد. دمنوشهای دیگر این روزها را در دمنوش برای سرماخوردگی و دمنوش سیب و دارچین آوردهایم.
به دانه با دمنوش به فرق دارد
«به دانه» دانهٔ میوهٔ به است که در آب سرد یا ولرم خیس میشود و لعاب ژلهمانند میدهد. این لعاب در طب سنتی برای گلودرد و سرفهٔ خشک استفاده میشده است. دمنوش به از گوشت و پوست میوه درست میشود و لعاب ندارد.
نکتهٔ ایمنی دانهٔ به
مرور فرانتیرز میگوید دانهٔ به فقط وقتی مسمومیت ایجاد میکند که به مقدار زیاد خورده شود، چون ترکیبات نیتریلی دارد. دانهٔ میوههای این خانواده، مثل سیب و هلو، ترکیباتی دارند که اگر دانه خرد یا جویده شود، ممکن است سیانید آزاد کنند. برای همین:
- دانه را هنگام درست کردن دمنوش به جدا کنید.
- اگر به دانه مصرف میکنید، آن را کامل خیس کنید و فقط لعابش را بنوشید؛ دانه را آسیاب یا خرد نکنید و نخورید.
- به کودکان به دانه ندهید، مگر با نظر پزشک.
طعم دمنوش به را با چه کامل کنیم؟
| افزودنی | مقدار برای ۲ لیوان | طعم حاصل |
|---|---|---|
| دارچین | ۱ تکه چوب | گرم و شیرین |
| هل | ۲ دانهٔ کوبیده | معطر، مناسب پذیرایی |
| زنجبیل | ۱ برش نازک | تند و گرم؛ برای روزهای سرد |
| گلمحمدی | یک قاشق چایخوری گلبرگ خشک | گلی و ملایم |
| عسل و لیمو | ۱ تا ۲ قاشق چایخوری عسل و چند قطره لیمو | ترشوشیرین؛ برای گلو |
اگر به در دسترس نیست، دمنوشهای میوهای آماده هم طعم گرم و میوهای مشابهی میدهند؛ دمنوش زمستان سرخ یکی از آنهاست. برش به خشک را هم میشود به این دمنوش یا به چای اضافه کرد.
چای سیاه صبحانه انگلیسی (English Breakfast)
چای شبهای عربی با هل و دارچین (Arabian Nights)
دمنوش میوه ای زمستان سرخ | Red Winter Punch
چه کسانی احتیاط کنند؟
- یبوست: به خام گس است؛ اگر یبوست دارید، دمنوش را رقیقتر بنوشید.
- دیابت: خود دمنوش قند کمی دارد، ولی عسل و نبات را حساب کنید.
- کودکان زیر یک سال: عسل ندهید.
- دانه: همانطور که گفتیم، دانهٔ به را نخورید و خرد نکنید.
سوالات متداول
دمنوش به برای چی خوبه؟
یک نوشیدنی گرم، معطر و بدون کافئین برای روزهای سرد و سرماخوردگی است. در طب سنتی برای سرفه و گوارش استفاده میشده، ولی شواهد انسانی کافی برای اثر درمانی آن نیست.
به را با پوست خشک کنیم یا بیپوست؟
با پوست؛ بیشتر عطر به در پوست آن است. فقط کرک روی پوست را پاک کنید.
دمنوش به را چند دقیقه بجوشانیم؟
به تازه ۱۰ تا ۱۵ دقیقه و به خشک حدود ۱۰ دقیقه، با حرارت ملایم.
به خشک چقدر ماندگاری دارد؟
اگر کاملاً خشک باشد و در ظرف دربسته و جای خشک نگه داری شود، چند ماه.
منابع: Ashraf et al., Cydonia oblonga M., a medicinal plant rich in phytonutrients, Frontiers in Pharmacology 2016؛ NHS – Cough