مجله
چرا ماچا گران شد؟ کمبود ماچا در ژاپن و انتخاب گرید درست برای هر کاربرد
قیمت ماچا در دو سال گذشته در خود ژاپن چند برابر شده و اثرش به فروشگاه‌های ایران هم رسیده است. دلیل اصلی این است که تقاضای جهانی برای ماچا خیلی سریع‌تر از تولید «تنچا» بالا رفته؛ تنچا برگی است که ماچا از آسیاب کردنش به دست می‌آید. تنچا را فقط یک بار در سال، در بهار، برداشت می‌کنند و مزرعه‌ی تازه چند سال طول می‌کشد تا محصول بدهد. در این مطلب عددهای بازار ژاپن، چشم‌انداز قیمت و راه‌هایی را آورده‌ایم که با آن‌ها می‌شود با قیمت‌های فعلی هم برای هر کاربرد ماچای مناسبش را خرید؛ بی‌آنکه برای ماچا لاته پول ماچای تشریفاتی بدهید.
قیمت ماچا در ژاپن چقدر بالا رفته است؟
چند عدد از گزارش‌های خبری و بازار چای ژاپن:
- در حراج ماه مه ۲۰۲۵ در کیوتو، هر کیلو تنچا ۸٬۲۳۵ ین فروخته شد. این قیمت ۱۷۰ درصد بیشتر از سال قبل بود و رکورد ۴٬۸۶۲ ینی سال ۲۰۱۶ را هم شکست (رویترز).
- در حراج ۱۴ مه ۲۰۲۶ در کاگوشیما، میانگین قیمت تنچا به ۱۹٬۰۹۵ ین برای هر کیلو رسید؛ ۸٬۴۸۰ ین بیشتر از سال قبل، یعنی نزدیک ۸۰ درصد افزایش (Ooika به نقل از رسانه‌های ژاپنی).
- در فروشگاه‌های توکیو، قوطی ۴۰ گرمی ماچا که قبلاً حدود ۱٬۵۰۰ ین بود، حالا حدود ۶٬۵۰۰ ین است. بعضی مغازه‌ها تا فوریه‌ی ۲۰۲۶ (بهمن ۱۴۰۴) هنوز به هر مشتری فقط یک قوطی می‌فروختند (Tokyo Cheapo).
این‌ها قیمت برگ خام و خرده‌فروشی در خود ژاپن است. ماچایی که به ایران می‌رسد، هزینه‌ی حمل و نوسان نرخ ارز را هم روی همین قیمت دارد.
چرا ماچا کم شد؟
تقاضا از تولید جلو افتاد
ماچا در چند سال اخیر از نوشیدنی آیینی ژاپن به منوی کافه‌ها در همه‌جای دنیا رسیده است. طبق داده‌ی وزارت کشاورزی ژاپن، ارزش صادرات چای سبز این کشور، با احتساب ماچا، در ۲۰۲۴ حدود ۲۵ درصد بیشتر شد و به ۳۶٫۴ میلیارد ین رسید. تولید تنچا هم کم نشده؛ ژاپن در ۲۰۲۴ حدود ۵٬۳۳۶ تن تنچا تولید کرد که نزدیک ۲٫۷ برابر ده سال قبل است. با این حال تقاضا از همین رشد هم سریع‌تر بوده است (رویترز).
تولید ماچا را نمی‌شود سریع زیاد کرد
بوته‌های تنچا چند هفته پیش از برداشت زیر سایه می‌روند و برداشت اصلی فقط یک بار در سال، در بهار، انجام می‌شود. بوته‌ی تازه‌کاشته حدود پنج سال طول می‌کشد تا برگ قابل برداشت بدهد (رویترز) و تبدیل مزرعه‌ی سنچا به تنچا هم دو تا سه سال وقت می‌برد (Ooika). یعنی اگر کشاورزان امروز تصمیم بگیرند بیشتر تولید کنند، اثرش چند سال بعد به بازار می‌رسد.
گرمای ۲۰۲۴ برداشت را کم کرد
سال ۲۰۲۴ گرم‌ترین سال ثبت‌شده در ژاپن بود و گرمای تابستان به بوته‌ها آسیب زد. یکی از کشاورزان اوجی در کیوتو به رویترز گفته که در برداشت بهار ۲۰۲۵ به‌جای ۲ تن معمول، ۱٫۵ تن برگ چیده است. منطقه‌ی کیوتو حدود یک‌چهارم تنچای ژاپن را تولید می‌کند.
ماچای تشریفاتی در لاته مصرف می‌شود
بخشی از ماچای تشریفاتی که برای نوشیدن خالص با آب تولید می‌شود، حالا در لاته و نوشیدنی‌های شیری مصرف می‌شود. همین فشار روی گرید بالا را بیشتر کرده است (Tokyo Cheapo).
قیمت ماچا پایین می‌آید؟
به احتمال زیاد نه در کوتاه‌مدت. برداشت بهار هر سال کمی از فشار کم می‌کند، ولی مزرعه‌ها و کارخانه‌های تازه‌ی تنچا چند سال طول می‌کشد تا راه بیفتند. شورای صنعت چای استان کاگوشیما هم هشدار داده که قیمت‌ها به سطحی رسیده که مصرف‌کننده‌ی عادی به‌سختی می‌تواند همپایش برود (Ooika).
این موج فقط به ماچا محدود نمانده است. وقتی کشاورزان مزرعه‌ی سنچا را به تنچا تبدیل می‌کنند، سنچا کمتر می‌شود. قیمت برداشت دوم چای در استان شیزوئوکا در ۲۰۲۶ حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد بالاتر از سال قبل بسته شد (Ooika به نقل از روزنامه‌ی چونیچی). پس چای‌های سبز ژاپنی دیگر هم گران‌تر شده‌اند.
کمبود، ریسک ماچای تقلبی را بالا می‌برد
هر جا کالایی کم و گران شود، پودرهای ارزان‌تر هم با همان اسم به بازار می‌آیند: پودر چای سبز معمولی، ماچای غیرژاپنی با برچسب ژاپنی، یا ماچایی که با شکر و شیرخشک مخلوط شده است. پیش از خرید ماچای ارزان از هر جایی، نشانه‌هایی را که در تشخیص ماچای اصل از تقلبی آورده‌ایم چک کنید: رنگ، بو، حل شدن در آب و فهرست ترکیبات روی بسته.
با این قیمت‌ها، کدام ماچا را برای چه کاری بخریم؟
بیشترین صرفه‌جویی از اینجا می‌آید که برای هر کار گرید مناسبش را بخرید. ماچای تشریفاتی برای نوشیدن خالص با آب ساخته شده و طعم ملایم و شیرینش در شیر و شکر گم می‌شود. ماچای کولیناری طعم قوی‌تر و کمی تلخ‌تری دارد که زیر شیر می‌ماند و قیمت هر گرمش تقریباً نصف تشریفاتی است. تفاوت این دو گرید را در راهنمای انتخاب چای سبز هم توضیح داده‌ایم.
جدول زیر با قیمت روز تی تایم در ۲ آبان ۱۴۰۵ حساب شده است. برای هر لیوان ۲ گرم ماچا در نظر گرفته‌ایم؛ همان مقداری که در ماچا برای کافه برای ماچا لاته و ماچای خالص آمده است. هزینه‌ی شیر و شیرین‌کننده در آن نیست.
| کاربرد | ماچای مناسب | قیمت هر گرم (بسته ۵۰ گرمی) | هزینه‌ی ماچای هر لیوان |
|---|---|---|---|
| ماچای خالص با آب و ویسک | تشریفاتی | ۱۴۸٬۸۰۰ تومان | حدود ۲۹۸ هزار تومان |
| ماچا لاته گرم یا سرد | کولیناری | ۷۹٬۶۰۰ تومان | حدود ۱۵۹ هزار تومان |
| کیک، شیرینی و اسموتی | کولیناری | ۷۹٬۶۰۰ تومان | بسته به دستور |
| امتحان کردن، پیش از خرید بسته | ساشه‌ی ۱٫۵ گرمی | حدود ۲۷۰ هزار تومان | ۴۰۵٬۷۳۰ تومان برای یک ساشه |
با این حساب، اگر هر روز یک ماچا لاته در خانه درست می‌کنید، کولیناری هزینه‌ی ماچای هر لیوان را تقریباً نصف می‌کند. اگر برای کافه حساب می‌کنید، محاسبه‌ی بسته‌ی ۲۰۰ گرمی و مقایسه با قیمت منو در ماچا برای کافه آمده است.
چهار راه برای کم کردن هزینه‌ی ماچا
- برای لاته و شیرینی کولیناری بخرید. طعم ملایم تشریفاتی زیر شیر و شکر دیده نمی‌شود؛ پس برای لاته، کیک و اسموتی پول اضافه می‌دهید بی‌آنکه فرقش در لیوان معلوم باشد. تشریفاتی را برای وقتی نگه دارید که ماچا را خالص با آب می‌نوشید.
- اگر زیاد مصرف می‌کنید، بسته‌ی بزرگ‌تر بخرید. قیمت هر گرم در بسته‌ی ۲۰۰ گرمی هر دو گرید ۵ درصد کمتر از بسته‌ی ۵۰ گرمی است. ولی ماچای باز شده رنگ و عطرش را زودتر از چای برگی از دست می‌دهد. اگر بسته‌ی بزرگ را زود تمام نمی‌کنید، همان ۵ درصد را در ماچای کهنه از دست می‌دهید. نکته‌های نگهداری در چگونه ماچا را نگهداری کنیم؟ آمده است.
- مقدار را اندازه بگیرید. دو گرم ماچا برای یک لیوان کافی است. با قاشق چای‌خوری معمولی مقدار هر بار فرق می‌کند؛ با چاشاکو یا یک ترازوی کوچک آشپزخانه، هر لیوان همان مقداری را می‌گیرد که حساب کرده‌اید. ابزارهای لازم را در ابزار ماچا معرفی کرده‌ایم.
- اول ساشه را امتحان کنید. ساشه‌ی ۱٫۵ گرمی گرم‌به‌گرم گران‌تر از بسته است. ولی اگر هنوز نمی‌دانید طعم ماچای خالص را دوست دارید یا نه، خرید یک ساشه از بسته‌ی ۵۰ گرمی که ممکن است نیمه‌کاره بماند کم‌هزینه‌تر است.
هوجیچا جایگزین ارزان‌تر ماچاست؟
از نظر قیمت نه. هوجیچای پودری تی تایم در بسته‌ی ۵۰ گرمی گرمی ۸۵٬۷۰۰ تومان است؛ کمی گران‌تر از ماچای کولیناری. هوجیچا نوشیدنی دیگری است: برشته و قهوه‌ای، کم‌تلخ و با کافئین کمتر از ماچا، و برای لاته‌ی عصر و شب مناسب‌تر. اگر طعم و رنگ ماچا را می‌خواهید، کولیناری انتخاب کم‌هزینه‌تر است. اگر نوشیدنی کم‌کافئین برای عصر می‌خواهید، هوجیچا چیست را بخوانید. گزینه‌های دیگر را در جایگزین‌های ماچا آورده‌ایم.
سوالات متداول
قیمت ماچا در تی تایم هم بالا می‌رود؟
قیمت هر محصول به قیمت خرید از تأمین‌کننده و نرخ ارز بستگی دارد و از پیش نمی‌شود گفت. قیمت روز همیشه روی صفحه‌ی همان محصول است و جدول این مطلب با قیمت ۲ آبان ۱۴۰۵ حساب شده است.
می‌شود ماچای کولیناری را خالص با آب نوشید؟
می‌شود، ولی طعمش تلخ‌تر و تندتر از تشریفاتی است. اگر ماچا را بیشتر خالص می‌نوشید، تشریفاتی را بخرید و کولیناری را برای لاته نگه دارید.
ماچای تشریفاتی را با شیر بنوشم اشکالی دارد؟
اشکالی ندارد؛ فقط برای طعمی پول می‌دهید که زیر شیر دیده نمی‌شود.
چرا بعضی جاها ماچا خیلی ارزان‌تر است؟
ماچای ژاپنی با قیمت‌های فعلی بازار جهانی نمی‌تواند خیلی ارزان باشد. پودر خیلی ارزان معمولاً گرید پایین‌تر است، تولید کشور دیگری است یا با مواد دیگر مخلوط شده است. کشور تولید و فهرست ترکیبات را روی بسته بخوانید.
