مجله
دمنوش آرامبخش برای استرس و اضطراب؛ کدام گیاه شواهد دارد؟
دمنوش‌هایی که برای آرامش و کم کردن استرس نوشیده می‌شوند بیشتر بابونه، اسطوخودوس، بادرنجبویه و ترکیب‌های بدون کافئین مثل رویبوس‌اند. یک فنجان دمنوش گرم و بی‌کافئین در یک روز شلوغ می‌تواند کمک کند، ولی شواهد علمی برای اثر مستقیم این گیاهان بر اضطراب هنوز اولیه است و بیشتر از مکمل‌ها و عصاره‌ها به دست آمده، نه از دمنوش.
در این مطلب دمنوش آرامبخش برای استرس را بر اساس شواهد هر کدام مرتب کرده‌ایم، طرز تهیه و زمان نوشیدن را گفته‌ایم و نوشته‌ایم چه وقت به‌جای دمنوش باید سراغ پزشک رفت.
خلاصه پاسخ
بابونه و اسطوخودوس بیشترین پژوهش را دارند، ولی شواهد هر دو اولیه است. مهم‌تر از نوع گیاه این است که دمنوش کافئین نداشته باشد: چای و قهوهٔ زیاد خودش می‌تواند اضطراب و تپش قلب را بیشتر کند. برای دمنوش روزانه یک تا دو فنجان کافی است. اضطرابی که خواب، کار یا زندگی روزمره را مختل کرده نیاز به درمان دارد، نه فقط دمنوش.
دمنوش آرامبخش چه کاری می‌تواند بکند؟
دمنوش از دو راه به آرامش کمک می‌کند. اول، خود عادت: چند دقیقه مکث برای دم کردن و نوشیدن یک نوشیدنی گرم. دوم، ترکیبات خود گیاه که در پژوهش‌ها، بیشتر به شکل عصاره، بررسی شده‌اند. انتظار واقعی از دمنوش، کمک به آرام‌تر شدن در استرس‌های معمول روزانه است، نه درمان اختلال اضطراب.
بهترین دمنوش‌ها برای استرس و اضطراب
| دمنوش | وضعیت شواهد | نکته |
|---|---|---|
| بابونه | اولیه؛ به گفتهٔ NCCIH مکمل بابونه ممکن است برای اختلال اضطراب فراگیر مفید باشد | بدون کافئین؛ مناسب عصر و شب |
| اسطوخودوس | اولیه؛ یک فرآوردهٔ خوراکی روغن اسطوخودوس در پژوهش‌ها اثر داشته است | طعم گلی قوی؛ کم بریزید |
| بادرنجبویه | مطالعات کوچک | طعم لیمویی؛ با نعنا خوب است |
| رویبوس | پژوهش مستقیم بر اضطراب ندارد | جایگزین بی‌کافئین چای سیاه |
| نعنا | پژوهش مستقیم بر اضطراب ندارد | مناسب بعد از غذا و دل‌پیچهٔ عصبی |
بابونه
بابونه رایج‌ترین دمنوش آرامبخش است. مرکز ملی بهداشت مکمل و یکپارچهٔ آمریکا (NCCIH) می‌گوید شواهد اولیه نشان می‌دهد مکمل بابونه ممکن است برای اختلال اضطراب فراگیر مفید باشد، ولی این پژوهش‌ها برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیستند. برای دمنوش، یک قاشق غذاخوری گل خشک بابونه را ۵ دقیقه با آب جوش دم کنید.
کسانی که به گیاهان خانوادهٔ کاسنی مثل گل داوودی، همیشه‌بهار یا رگ‌ویید حساسیت دارند، ممکن است به بابونه هم حساس باشند. بابونه ممکن است با وارفارین و بعضی داروهای دیگر تداخل داشته باشد.
اسطوخودوس
طبق NCCIH، پژوهش‌ها نشان می‌دهند یک فرآوردهٔ خوراکی روغن اسطوخودوس ممکن است برای اضطراب مفید باشد، ولی این پژوهش‌ها کوچک بوده‌اند. دمنوش گل اسطوخودوس غلظت بسیار کمتری از آن فرآورده دارد. نیم قاشق چای‌خوری گل خشک برای یک فنجان کافی است؛ بیشتر از آن طعم صابونی می‌دهد. اسطوخودوس ممکن است اثر داروهای آرامبخش را بیشتر کند.
بادرنجبویه
بادرنجبویه (Melissa officinalis) از خانوادهٔ نعناست و عطر لیمویی دارد. چند مطالعهٔ کوچک اثر آن را بر استرس و کیفیت خواب بررسی کرده‌اند. با نعنا یا بابونه ترکیب خوبی می‌سازد.
رویبوس و دمنوش‌های بی‌کافئین
اگر هر روز چند لیوان چای یا قهوه می‌نوشید، شاید ساده‌ترین قدم برای آرام‌تر شدن کم کردن کافئین باشد. رویبوس طعمی شبیه چای سیاه دارد و کافئین ندارد. گزینه‌های بی‌کافئین دیگر را در چای و دمنوش بدون کافئین برای عصر و شب مقایسه کرده‌ایم.
چای سبز و ال-تیانین چه؟
چای سبز ماده‌ای به نام ال-تیانین دارد که با حالت آرامِ همراه با هوشیاری مرتبط دانسته شده است. ولی چای سبز کافئین هم دارد. اگر استرس شما با بی‌خوابی یا تپش قلب همراه است، چای سبز انتخاب مناسبی برای عصر نیست. میزان کافئین آن را در میزان کافئین چای سبز آورده‌ایم.
دمنوش حس آرامش تی تایم
دمنوش حس آرامش تی تایم طبق صفحهٔ محصول ترکیبی است از رویبوس، زیره سیاه، بادیان رومی، رازیانه، نعنا، گلبرگ آفتابگردان و اسطوخودوس. پایهٔ رویبوس دارد و کافئین ندارد. برای کسی که می‌خواهد چای عصر را با یک نوشیدنی گرم و بی‌کافئین عوض کند، گزینهٔ ساده‌ای است.
دمنوش حس آرامش | I Feel Calm
طرز تهیه دمنوش آرامبخش در خانه
- بابونه و بادرنجبویه: یک قاشق چای‌خوری از هر کدام برای دو فنجان؛ ۵ دقیقه دم با در بسته.
- بابونه و اسطوخودوس: یک قاشق غذاخوری بابونه و یک‌چهارم قاشق چای‌خوری اسطوخودوس برای یک فنجان.
- نعنا و بادرنجبویه: برای بعد از ناهار در روزهای پرکار؛ طعم خنک و لیمویی.
دمنوش‌های گیاهی را با آب جوش دم کنید و در ظرف را بگذارید تا عطرشان نپرد. نکته‌های کلی تهیهٔ دمنوش را در دمنوش گیاهی چیست؟ آورده‌ایم.
بهترین زمان نوشیدن دمنوش آرامبخش
برای استرس روزانه، عصر بعد از کار یا وقتی احساس می‌کنید تنش بالا رفته. برای خواب، یکی دو ساعت پیش از خواب. اگر هدفتان خواب است، دمنوش‌های مخصوص خواب را در بهترین دمنوش‌های خواب ببینید.
چه کسانی با احتیاط بنوشند؟
- بارداری و شیردهی: ایمنی بیشتر این گیاهان در بارداری و شیردهی به‌خوبی بررسی نشده است. پیش از مصرف منظم با پزشک مشورت کنید.
- مصرف داروی اعصاب یا آرامبخش: بعضی از این گیاهان ممکن است اثر آرامبخش داروها را بیشتر کنند.
- مصرف وارفارین: بابونه با وارفارین تداخل گزارش شده دارد.
- گل گاوزبان: گل گاوزبان در ایران رایج است، ولی بعضی گونه‌های این خانواده ترکیباتی به نام آلکالوئیدهای پیرولیزیدین دارند که در مصرف زیاد و طولانی برای کبد مضرند. آن را هر روز و برای مدت طولانی ننوشید.
چه وقت دمنوش کافی نیست؟
اگر اضطراب بیشتر روزها هست، خواب یا کار را مختل کرده، با حملهٔ ترس، تپش قلب یا تنگی نفس همراه است، یا افکار آسیب به خود دارید، دمنوش جای مشاوره و درمان را نمی‌گیرد. با پزشک یا روان‌شناس صحبت کنید.
سوالات متداول
بهترین دمنوش برای استرس کدام است؟
بابونه و اسطوخودوس بیشترین پژوهش را دارند، ولی شواهد هر دو اولیه است. هر دمنوش بی‌کافئینی که دوست دارید و روزانه می‌نوشید، از کافئین بهتر است.
دمنوش آرامبخش را چند بار در روز بخوریم؟
یک تا دو فنجان در روز کافی است.
آیا دمنوش آرامبخش خواب‌آور است؟
بیشتر این دمنوش‌ها خواب‌آلودگی شدید نمی‌آورند، ولی اگر داروی آرامبخش مصرف می‌کنید یا می‌خواهید رانندگی کنید، با مقدار کم شروع کنید.
چای سبز برای استرس خوب است؟
چای سبز ال-تیانین دارد، ولی کافئین هم دارد. برای کسی که استرس با بی‌خوابی همراه است، دمنوش بی‌کافئین بهتر است.
منابع: Chamomile – NCCIH، Lavender – NCCIH
