مجله
طبع چای سیاه؛ گرم است یا سرد؟ مصلح‌ها و نکات مصرف
طبع چای سیاه در طب سنتی ایرانی گرم و خشک است. بیشتر منابع گرمی آن را ملایم (حدود درجه یک) و خشکی‌اش را بیشتر از گرمی می‌دانند. به همین دلیل چای سیاه برای افراد سردمزاج و بلغمی نوشیدنی مناسبی است، ولی کسانی که مزاج گرم یا خشک دارند اگر زیاد و پررنگ بنوشند ممکن است دچار خشکی دهان، یبوست یا بی‌قراری شوند. در این مطلب توضیح می‌دهیم طبع چای سیاه چه اثری دارد، چه کسانی باید آن را تعدیل کنند و مصلح‌های چای سیاه کدام‌اند.
طبع چیست و چرا درباره چای مهم است؟
در طب سنتی ایرانی، هر خوراکی چهار کیفیت پایه دارد: گرمی، سردی، تری و خشکی. هر آدم هم مزاجی دارد که از ترکیب این کیفیت‌ها ساخته شده است. وقتی غذایی هم‌جهت با مزاج غالب کسی باشد و زیاد مصرف شود، تعادل بدن را به همان سمت می‌برد. چای چون نوشیدنی چندبار در روز است، اثر طبعش بیشتر از خوراکی‌های گاه‌به‌گاه دیده می‌شود.
طبع، مفهومی از طب سنتی است و با آزمایش‌های امروزی اندازه‌گیری نمی‌شود. اما بسیاری از نشانه‌هایی که طب سنتی به خشکی چای نسبت می‌دهد، با دو ترکیب شناخته‌شده چای هم قابل توضیح است: کافئین که ادرارآور و محرک است و تانن که دهان را گس و خشک می‌کند.
طبع انواع چای؛ مقایسه چای سیاه با بقیه
| نوشیدنی | طبع رایج در منابع طب سنتی | مناسب برای |
|---|---|---|
| چای سیاه | گرم و خشک | سردمزاج‌ها و بلغمی‌ها |
| چای سبز | سرد و خشک | گرم‌مزاج‌ها، با مصلح برای سردمزاج‌ها |
| چای سفید | ملایم و نزدیک به معتدل | بیشتر مزاج‌ها |
| چای ماسالا و کرک | گرم‌تر از چای سیاه ساده (به خاطر ادویه‌ها) | سردمزاج‌ها، در فصل سرد |
| چای ترش | سرد | گرم‌مزاج‌ها، در فصل گرم |
جزئیات طبع چای سبز و چای سفید را در مطالب طبع چای سبز و طبع چای سفید آورده‌ایم.
چه کسانی با چای سیاه مشکل پیدا می‌کنند؟
چای سیاه برای همه مزاج‌ها در حد معمول (۲ تا ۳ لیوان کم‌رنگ در روز) قابل‌مصرف است. مشکل معمولاً وقتی پیش می‌آید که چای پررنگ، داغ و زیاد نوشیده شود. نشانه‌هایی که در طب سنتی به غلبه گرمی و خشکی چای نسبت داده می‌شود:
- خشکی دهان و لب و تشنگی زیاد
- یبوست
- خشکی پوست و مو
- بی‌خوابی، بی‌قراری یا تپش قلب (که از نگاه امروزی بیشتر به کافئین مربوط است)
- سوزش معده، به‌خصوص اگر چای ناشتا نوشیده شود
کسانی که مزاج گرم و خشک (صفراوی) یا سرد و خشک (سوداوی) دارند، بیشتر این نشانه‌ها را تجربه می‌کنند. در کسانی که مزاج سرد و تر دارند، چای سیاه همان نوشیدنی است که بعد از غذا سنگینی را کم می‌کند.
از کجا بدانیم مزاج ما گرم است یا سرد؟
تشخیص دقیق مزاج کار متخصص طب سنتی است، ولی چند نشانه ساده سرنخ می‌دهد. کسی که زود گرمش می‌شود، تشنگی زیادی دارد، تحمل گرما برایش سخت است و صورتش زود سرخ می‌شود، احتمالاً مزاج گرم دارد. کسی که دست‌وپایش اغلب سرد است، کم‌تشنه است، خوابش زیاد است و غذاهای سرد مثل ماست و دوغ نفخش را بیشتر می‌کند، به سمت سردی است. خشکی پوست و یبوست هم نشانه غلبه خشکی است. اگر چند نشانه گرمی و خشکی را با هم دارید، با چای سیاه احتیاط بیشتری کنید.
مصلح چای سیاه؛ چطور طبع چای را تعدیل کنیم؟
مصلح در طب سنتی یعنی چیزی که اثر نامطلوب یک خوراکی را کم می‌کند. برای چای سیاه، مصلح بسته به مزاج فرق می‌کند.
برای گرم‌مزاج‌ها و خشک‌مزاج‌ها
- کم‌رنگ بنوشید: بیشترین اثر خشک‌کنندگی چای در دم پررنگ و جوشیده است. چای را ۳ تا ۴ دقیقه دم کنید و پس از آن برگ را جدا کنید. قوری را ساعت‌ها روی سماور نگذارید.
- با شیر: شیر طبع تر دارد و خشکی چای را کم می‌کند. به همین دلیل چای شیری در طب سنتی برای خشک‌مزاج‌ها توصیه می‌شود.
- نیم‌گرم بنوشید: چای خیلی داغ، هم از نظر طب سنتی و هم از نظر سلامت مری، توصیه نمی‌شود. چند دقیقه صبر کنید تا دمای چای کمتر شود.
- با گلاب یا گل‌محمدی: عطر گل‌محمدی تلخی چای را نرم می‌کند و در طب سنتی برای تعدیل آن به کار می‌رود.
- ناشتا ننوشید: اول صبحانه بخورید و چای را بعد از آن بنوشید.
برای سردمزاج‌ها
سردمزاج‌ها مشکل خاصی با چای سیاه ندارند و می‌توانند آن را با افزودنی‌های گرم مثل هل، دارچین، زنجبیل یا نبات بنوشند. مقدار و طریقه مصرف هر کدام را در مطلب فواید میخک، هل و دارچین در چای آورده‌ایم. چای ماسالا هم که چای سیاه با ادویه‌های گرم است، برای روزهای سرد گزینه خوبی است.
طبع چای سیاه با شیر، با زعفران و با لیمو
- چای سیاه با شیر: خشکی آن کمتر و تعادلش بیشتر است؛ مناسب خشک‌مزاج‌ها.
- چای زعفرانی: زعفران گرم است و چای سیاه زعفرانی گرم‌تر از چای ساده است. گرم‌مزاج‌ها بهتر است چای زعفران را با پایه چای سبز یا سفید درست کنند.
- چای با لیمو: لیمو ترش در طب سنتی سرد شمرده می‌شود و تا حدی گرمی چای را متعادل می‌کند.
کیفیت چای در طبع آن اثر دارد؟
در منابع سنتی به نوع چای اشاره چندانی نشده، اما در عمل چای برگ کامل و ممتاز را می‌شود کوتاه‌تر و کم‌رنگ‌تر دم کرد و همچنان طعم کامل گرفت. چای‌های خردشده و ارزان رنگ را سریع پس می‌دهند و تانن بیشتری وارد لیوان می‌کنند؛ همان چیزی که گسی و خشکی دهان را بیشتر می‌کند. برای آشنایی با انواع چای سیاه و روش درست دم کردن آن، راهنمای چای سیاه را بخوانید. چای‌های سیاه برگ کامل تی تایم را هم می‌توانید در دسته چای سیاه ببینید. چای صبحانه انگلیسی برای کسانی که چای پرطعم ولی نرم و با شیر دوست دارند انتخاب مناسبی است.
سوالات متداول درباره طبع چای سیاه
طبع چای سیاه سرد است یا گرم؟
بر اساس بیشتر منابع طب سنتی ایرانی، گرم و خشک است. اینکه بعضی‌ها چای را سرد می‌دانند، از تجربه خشکی و یبوست بعد از مصرف زیاد آن آمده که در واقع ناشی از خشکی چای است، نه سردی.
چای سیاه سودا می‌آورد؟
در طب سنتی، مصرف زیاد و پررنگ چای سیاه برای کسانی که مستعد غلبه سودا هستند توصیه نمی‌شود، چون خشکی آن را بیشتر می‌کند. این افراد چای را کم‌رنگ، با شیر و بعد از غذا بنوشند.
طبع چای کیسه‌ای با چای برگ فرقی دارد؟
از نظر طبع نه، هر دو چای سیاه‌اند. ولی چای کیسه‌ای معمولاً خردتر است و در زمان کوتاه‌تر رنگ و تانن بیشتری پس می‌دهد.
بهترین زمان نوشیدن چای سیاه کی است؟
حدود یک ساعت بعد از غذا. چای همراه غذا جذب آهن را کم می‌کند و چای ناشتا معده را اذیت می‌کند. اگر به کافئین حساس هستید، بعد از ساعت ۴ عصر به سراغ نوشیدنی‌های بدون کافئین بروید.
